علـــــی مــحـمـد اولیـــــــایـــــــی خلخال_دبیــــــر عربی

قواعد درس 12 عربی پیش دانشگاهی

 

 


قواعد درس 12 : اسلوب و روش های جمله :

 

نکته : برای بیان منظور در زبان عربی برخی از اسلوب و روش هایی وجود دارند که از آن ها برای ذکر این اغراض استفاده می شود، این روش ها عبارتند از :
1. جمله های خبری
2. جمله های استفهامی (پرسشی)
3.جمله های طلبی (امر و نهی)
4. ندا
5. استغاثه و ندبه
6 . تعجّب
7. مدح و ذمّ
8. شرط
9. اغواء و تحذیر

 



  1 – جمله های خبری :
از جمله های خبری برای رساندن خبر استفاده می شود و بر دو نوعند :

 

الف) اسمیه
ب) فعلیه
شعبُ ایران لا یَسْتَسلِمُ أمام الطّغاء ( خبری – اسمیه)
لا یَسْتَسْلِمُ شعبُ ایرانَ أمام الطّغاة .(خبری – فعلیه)

 



  2- جمله های استفهامی (پرسشی) :

از جمله های استفهامی برای پرسیدن درباره شخصی یا چیزی ، استفاده می شود.
مانند: مَتی تَقِفُ طموحاتَُ الانسانِ ؟
 



  3 – جمله های طلبی (امر و نهی) :

 

از جمله های طلبی برای امر کردن به انجام کاری یا بازداشتن از انجام کاری، استفاده می شود مثل :
أطْْلبُ المجدَ و لاَتکْسَل !
أطلبُ = امر
لا تکسل = نهی

 



  4 – ندا :

 

هر گاه بخواهیم شخص یا اشخاصی را صدا بزنیم . از حروف ندا استفاده می کنیم و این حرف قبل از اسم مشخص (اشخاص) می آیند ، مثل :
یا اللهُ
یا : حروف ندا
اللهُ : منادای علم و مبنی بر ضم

یا مُسلمی العالِم ، .........
یا : حرف ندا
مسلمی :‌منادای مضاف و منصوب بالباء

 



  5- استغاثه و ندبه :

 

(استغاثه) به معنی طلب کمک و یاری است و «ندبه» به معنی مرثیه سرایی برای میت و نوحه سرایی است. استغاثه و ندبه دو قسم از ندا می باشند.
1) استغاثه : ندایی است که با آن از کسی که قادر به دفع ظلمی از مظلومی باشد طلب کمک و مساعدت می شود و استغاثه یک صیغه دارد که عبارت است از :ادات ندا : یا

2) مستغاث (مستغاث به) : کسی که از او کمک خواسته می شود و با لام مفتوح (لُب) می آید.

3) مستغاث وله : کسی که برای کمک خواسته می شود و با لام مکسور (لِی) می آید مثال :
یا لَلْاغنیاء للضُّعفاء!
یا : حرف ندا
للأغنیا : منادای مستغاث محلاً منصوب
للضّعفاء : مستغاثُ له
ب) ندبه : ندبه منادای انسانی است که دچار مصیبتی شده است و ندبه یک صیغه دارد که عبارت است از :
1) ادات ندا : «واو» ، «یا»
2) اسم مندوب که به «الف» یا «الف و هاء » ختم می شود.
مثل :
وا َحْسرَتا
وا : حرف ندا
حسرتا : اسم مندوب
یا والداه !
یا : حرف ندا
والداه : اسم مندوب

6-تعجّب :
جمله ای تعجبی جمله ای است که درباره اظهار تعجب از چیزی بکار می رود و جمله ی تعجبی به دو طریق ساخته می شود.
1) بر وزن «ما أفْعلَ » : ما أَحْسَنَ (فعل تعجب) اخلاقِ الحسنةِ! (متعجب منه و منصوب)
2) بر وزن «أفْعِل بِی» : أحْسِنْ بالاخلاقِ الحسنةِ
* فعل تعجب با همان افعالی ساخته می شود که اسم تفضیل ساخته می شود. پس هنگامی که فعلی یکی از شرایط را از دست بدهد، بعد از «اکثر» یا «اشدّ» مصدر آن فعل به صورت اسم منصوبی می آید مثل :
ما اکْثَرَ اجتهادَک !
فعل تعجب / متعجب منه و منصوب

 



  روش های دیگری برای ساخت جملات تعجبی وجود دارد مثل :

 

یا لَه مِنْ مقام ! چه مقام بالایی
یا لَهُ مقاماً ! عجب مقام بالایی
لله درّهُ کاتباً ! خدا بر نویسنده خیر دهاد !

 



  7 – مدح و مذمّ :

 

از اسلوب مدح و ذمّ برای تعریف شخص یا انسانی و یا برای سرزنش کردن وی استفاده می شود . مثل :
نِعْمَ الخُلقُ الصداقةُ
نعمَ : فعل مدح
الخلقَُ : ممدوح و فاعل
الصداقة : اسم مخصوص مدح و مبتدا

بئس الشیمةُ الکذبُ
بئس : فعل ذم
الشیمة ُ : مذموم و فاعل
الکذب : اسم مخصوص ذم و مبتدا

نکته :
جمله ی مدح یا ذم از سه قسمت تشکیل شده است.
1. فعل مدح یا ذم
2. ممدوح و مذموم ه فاعل جمله باشد
3. اسم مخصوص به مدح یا ذم که مبتدا است.
مشهورترین افعال «مدح» ، «نعْمَ» و «مبّذا» و مشهورترین افعال «ذّم» ، «بئس» و «لا جنّدا» است.
* اسم مخصوص به مدح یا ذمّ (مبتدا) است و جمله فعلیه ( فعل و فاعل) «خبر» آن می باشد و در کلمه ی «جنّدا» فاعل همان «ذا» می باشد که در اصل اسم اشاره است.

 



  8 – شرط :

 

هنگامی که بخواهیم واقع شدن یا نشدن یک چیزی را وابسته ومقید به چیز دیگر بکنیم، از اسلوب شرط استفاده می کنیم. مثل :
أنْ نَصْبرْ نَطْفَرَ
مَن لَمْ یتعجّل لَمْ یَنْدَمْ

 



  9 – اغداء و تحذیر :

 

اغراء یعنی تحریک و تشویق کردن و تحذیر ، یعنی بروز داشتن.
از روش اغواء و تحذیر برای تشویق شنونده به انجام کاری پسندیده یا برخورد داشتن وی از انجام کاری زشت استفاده می شود ، مثل ، الاخلاصَ(اغواء که با تقدیر فعل محذوف «الزِمْ» منصوب شده است)
الکذب : (تحذیر که با تقدیر فعل محذوف «أُحذّرُک »‌منصوب شده است)
الاخلاصَ الاخلاصَ (اغواء) – الکذب َ الکذبَ (تحذیر) – ایّاک و الکذبَ (تحذیر)

 



  تمارین ، تمرین های درس 12:
1 – اسلوب جملات را در عبارت های زیر تعیین کن:

 

1 . یا ربّ انْ عظُمتَ ذنوبی کثْرَهً فلقد علْمتُ بأنّ عفوک اعظمُ
یا ربّ «ندا» است، در ضمن فعل بعد از «انْ» فعل شرط و فعل «قدْعلمْتُ» جواب شرط است .
جمله «أنّ عفوک أعْظَمُ» جمله ی اسمیه خبری است.

2 . لا تَنْه عن خلقٍ و تاتی مثلَه عارٌ علیک اذا فعلْتَ عظیمٌ
مصرع اول جمله ی طلبی (نهی) است و مصرع دوم جمله خبری است.

 



  3 . مَنغِمَ صدیقٌ المرء من کانه عوْنه و بئسَ امْراً من لایُعین علی الدّهر

 

مصراع اول «مدح» است و مصرع دوم «ذم»

4 . ایتّها الطالبةُ لا تغْترّی فانّ الغرور حاوعٌ
ایتها الطالبة (ندا) :
لا تغْترّی (طلبی) فانّ الغرور خادعٌ (اسمیه خبری)

 



  5 . ایّهاالغارقُ فی الضّلالة ! متی تسْتیقظ من نوم الغفلة ؟

جمله ی اول «ندا» و جمله دوم «استفهامی» است.  



  6. انّ الحیاة لثوبُ سوف تخْلَعُه و کلُّ ثوبٍ اذا مارثّ یَنْخَعُ

 

خبری (هر دو مصرع اسمیه خبری هستند)

7 . و خالف النّفس و الشیطانِ و اعْصِمِها و انْ هما محّضاک النُّصْحَ فأتّهم مصراع اول «طلبی» مصرع دوم «شرطی»

2 – برای تجزیه و ترکیب ( طبق قواعدی که خوانده ایم)
الیوم تُجْزی کلّ نفس بما کسبت الاظلمَ الیومَ
امروز هر کس را مانند عملش جرا می دهند و به کسی ستمی نمی رود

الکلمة التحلیل الصرفی الاعراب
ال حرف تعریف – غیر عامل – مبنی علی السکون ____
یوم اسم مفرد – مذکر – جامد و غیرمصدری – معرف بال – معرب – منصرف – صحیح الاخر مفعول منه و منصوب
تُجزی فعل مضارع – للغائبة – مجرد ثلاثی – معتل و

ناقص – متعّد – مبنی للمجهول – معرب

فعل و نائب فاعله «کلّ»

و الجملة فعلیة

کلُّ اسم نکره – معرب نایب فاعل و مرفوع
نفس اسم – مفرد –مؤنث – جامدغیرمصدری – نکره معرب – منصرف صحیح الاخر – حرف عامل مضاف الیه و مجرور
بِی جرّ – مبنی علی الکسر ____
ما اسم – موصول عام (مشترک) – معرفة – مبنی علی السکون مجرور به حرف جرّ «بما» جار و مجرور
کسَبَت فعل ماضٍ – للغائبة – مجرد ثلاثی – صحیح و سالم – متعدّ – مبنی للمعلوم – مبنی علی الفتح فعل و فاعله ضمیر(هی) المستتر و الجملة فعلیة
لا حرفٌ لنفی الجنس – عامل نصب – مبنی علی السکون ____
ظُلم  اسم – مفرد – مذکر – جامد مصدری- نکره- معرب – منصرف – صحیح الاخر – کمامرّ اسم لا – مبنی علی الفتح و منصوب و محلاً الجملة اسمیه
ال کمامرّ ____
یوم اسم – مفرد – مذکر – جامد غیر مصدری – معرف بأل – معرب – منصرف صحیح الاخر مفعول فیه و منصوب



3 – سه جمله با اسلوب امر ونهی بنویس :
1. لا تتَکّلَمْ اثناءَ الدّرس (نهی)
2. حافظ علی آدابِ الدّرس( امر)
3. لا تَظلِمْ ، الظّلمُ مفترٌ لجمیع البشر ( نهی)

4 – کلماتی را که زیر آنها خط کشیده شده ترکیب کن :
1. لا تَقُل أصلی و فصْلی أبداً . / انّما اصل الفتی ما قدْ حَصل
لا تَقُل : فعل و فاعل (فاعل ضمیر مستتر «انتَ)
ابداً : مفعول فیه ( ظرف زمان) و منصوب
3. اصل : مبتدا و مرفوع
4. ما :‌خبر و محلاً مرفوع

2 – أینَ نمرودُ و کنعانُ و مَن ملکَ الارضَ و ولّی و غزَل
أین : خبر مقدم و محلاً مرفوع
کنعانُ : معطوب به «نمرود» مرفوع به تبعثیت
الارض : مفعول به و منصوب
ولّی : فعل و فاعل آن ضمیر مستتر «هو»

5 – آیه را بخوان و به پرسش ها پاسخ بده :
«قالو الحمدُ الله الذّی هدانا لهذا و ما کنّا لنَهتَدَی لَوْ لا أن هدانا الله »
گفتند : سپاس خدایی را که ما را بدین راه رهبری کرده و اگر ما را رهبری نکرده بود، راه خوش نمی یافتیم .
1. استخرج من الآیه الافعال المتعلّه : فعل های معتل آیه را استخراج کن :
قالوا : معتل و اجوب
هدی : معتل و ناقص
کُنّا : معتل و اجوف
نهتدی : معتل و ناقص

2 – اعراب ما اشیر الیه بخطّ : کلماتی را که با خطی مشخص شده اند ترکیب کن:
قالوا : فعل و فاعل آن ضمیر بارز «واو»
لله : جار و مجرور (خبر محلاً مرفوع)
هدی : فعل و فاعل آن ضمیر مستتر «هُوَ»
«یا» مفعول به و محلاً منصوب
کُنّا : «کانَ» از افعال ناقصه و «نا» اسم آن محلاً مرفوع
لِنَهْتدی : فعل و فاعل آن ضمیر مستتر «نحنُ» و جمله فعلیه ، خبر «کانَ» محلاً منصوب .
الله : فاعل و مرفوع

تست های کنکوری درس 12
1 - «لا تنه عن خلق و تأتی مثله / عارٌ علیک دا فعلتَ عظیم

عین الایة الّتی أقربُ الی البیت فی المفهوم »
1. لم تقولون ما لا تفعلون؟!
2. و ما منع الناس ان یومنوا اذا جاءهم الهدی ؟!
3. اتأمرون النّاس بالبّر ...؟!
4. و انّک لعلی خلق عظیم ؟!

2 – عین الصحیح فی التشکیل :
«یتألف اسلوب المدح او الزم من ثلاثة عناصر و هی الفعل و الفاعل و المبتدا»

1. اُسلوُبُ – المدح – ثلاثةِ - الفاعِلُ
2. یتألّفُ – أُسْلوبَُ – الذّمِّ – ثلاثةِ
3. المدْحِ – الذّمّ – ثلاثةِ – الفعْلَ
4. الذّمَّ – عناصرٍ – الفعل – المبتداء

3 – عیّن الخطا :
1. بئس الکریم ، الکریمُ العبوس !
2. جنّدا التلمیذتان اذا لَمْ تُقعروا فی الاجتهاد!
3. جند النّفس الذی تصوننا من الهدی !
4. العفو عنه المقدرة نعم الخلق!

+   علی محمد اولیایی خلخال ; ۱٢:۳٤ ‎ق.ظ ; ۱۳٩٠/۱٢/۱٧

design by macromediax ; Powered by PersianBlog.ir